Jaki materiał na detal?

Spis mieszanek gumowych oraz popularnych materiałów termoplastycznych wraz z krótkim opisem zawierającym przykładowy obszar zastosowania.  Dla każdego materiału przedstawiono tabelaryczne zestawienie właściwości fizyko-chemiczne.

EPDM - Kauczuk etylenowo-propylenowy

Kauczuki etylenowo-propylenowe są kopolimerami etylenu, propylenu i niewielkiej ilości dienu. Otrzymane terpolimery z członami nienasyconymi poza łańcuchami głównymi maja charakterystyczną dla nich odporność chemiczną, a przy odpowiedniej stabilizacji dobrą odporność na czynniki atmosferyczne oraz na ozon. Są dobrymi izolatorami elektrycznymi. Mieszanki na kauczukach EPDM zalecane są do uszczelnień pracujących w instalacjach wodnych, pralkach automatycznych i samochodowej hydraulice hamulcowej opartej na bazie glikoli. 

 

Dobra wytrzymałość Brak wytrzymałości Temperaturowy zakres pracy
  • gorącą wodę i parę wodną,
  • roztwory kwasów i zasad,
  • ketony, estry i etery małocząsteczkowe,
  • roztwory mydła i środki piorące,
  • trudnopalne ciecze hydrauliczne typu HSC, HSD,
  • płyny hamulcowe na bazie glikoli.
  • węglowodory alifatyczne,aromatyczne i chlorowe,
  • oleje i smary mineralne,
  • materiały pędne.
od -50 do 130°C a specjalne odmiany do +150°C.

NBR - Kauczuk akrylonitrylowy

 

Kauczuk akrylonitrylowy jest kopolimerem akrylonitrylu oraz butadienu. Stosunek ilościowy tych związków chemicznych decyduje o własnościach wulkanizatów, a szczególnie o olejoodporności lub mrozoodporności. Zawartość akrylonitrylu w kauczuku może wynosić od 18 do 50%. Wraz ze wzrostem ilości akrylonitrylu zwiększa sie odporność na oleje i rozpuszczalniki alifatyczne oraz odporność na wyższe temperatury przy jednoczesnym zmniejszeniu odporności na niskie temperatury. Wulkanizaty kauczuku akrylonitrylowego charakteruzyją się wysoką elastycznością, wytrzymałością na zerwanie, małym odkształceniem trwałym przy ściskaniu oraz odpornością na oleje.

Większość uszczelnień stosowanych w hydraulice i pneumatyce wykonywanych jest na bazie kauczuki nitrylowego.

 

 

Dobra wytrzymałość Brak wytrzymałości Temperaturowy zakres pracy
  • węglowodory alifatyczne tj. propan, butan, benzyna, oleje mineralne (olej smarowy, oleje hydrauliczne z grup H, H-L, H-LP),
  • oleje mineralne i smar,
  • niepalne ciecze hydrauliczne typu: HSA, HSB (emulsje olejowo - wodne) i HSC (mieszanki poliglikolu z wodą),
  • leje pochodzenia roślinnego i zwierzęcego lekkie oleje opałowe i paliwa do silników wysokoprężnyc,
  • wodę do 60 °C (specjalne gatunki do 100 °C,
  • rozcieńczone kwasy i zasady w niezbyt wysokich temperaturach.
  • węglowodory aromatyczne i chlorowane np. benzen, tri, tetra,
  • estry i rozpuszczalniki polarn,
  • oleje i smary silikonowe ciecze hydrauliczne typu HSD (oparte na poliestrach i węglowodorach chlorowanych),
  • płyny hamulcowe na bazie glikoli,
  • ozon - mieszanina NBR i PVC podwyższa tą odporność.
 -30 °C do +100 °C, 
krótkotrwały do +120 °C, 
w wykonaniu specjalnym do -55 °C.

HNBR - Kauczuk akrylonitrylowy

 

Jest kopolimerem akrylonitrylu oraz butadienu przy czym nastąpiło całkowite lub częściowe uwodornienie podwójnego wiązania komponentu butadienowego. Sieciowanie nadtlenkowe poprzez podwójne wiązanie podnosi stabilność temperaturową i utleniającą. Materiały gumowe przygotowane w ten sposób charakteryzują się dużą wytrzymałością mechaniczną oraz większą odpornością na ścieranie. Wykazują nieco większą odporność na media jak w przypadku NBR.

 

 

Dobra wytrzymałość Brak wytrzymałości Temperaturowy zakres pracy
  • węglowodory alifatyczne tj. propan, butan, benzyna, oleje mineralne (olej smarowy, oleje hydrauliczne z grup H, H-L, H-LP),
  • oleje mineralne i smar,
  • niepalne ciecze hydrauliczne typu: HSA, HSB (emulsje olejowo - wodne) i HSC (mieszanki poliglikolu z wodą),
  • oleje pochodzenia roślinnego i zwierzęcego lekkie oleje opałowe i paliwa do silników wysokoprężnyc,
  • wodę do 60 °C (specjalne gatunki do 100 °C,
  • rozcieńczone kwasy i zasady w niezbyt wysokich temperaturach.
  • węglowodory aromatyczne i chlorowane np. benzen, tri, tetra,
  • estry i rozpuszczalniki polarn,
  • oleje i smary silikonowe ciecze hydrauliczne typu HSD (oparte na poliestrach i węglowodorach chlorowanych),
  • płyny hamulcowe na bazie glikoli,
  • ozon - mieszanina NBR i PVC podwyższa tą odporność.

od -30 do +150°C.

 

CR - Kauczuk chloropreonowy

 

Jest polimerem chloroprenu. Wulkanizaty chloroprenowe charakteryzują się wysoką odpornością na ozon, starzenie atmosferyczne, czynniki chemiczne i na płomienie. Wulkanizat chloroprenowy wykazuje średnią odporność na oleje i smary ropopochodne.

 

Dobra wytrzymałość Brak wytrzymałości Temperaturowy zakres pracy
  • oleje mineralne o wysokim punkcie anilinowym,
  • oleje i smary silikonowe,
  • alkohole i glikole,
  • czynniki chłodzące (freony),
  • bezwodny amoniak,
  • roztwory sol, rozcieńczone kwasy, zasady i wodę.
  • węglowodory aromatyczne i chlorowane
  • estry, ketony, aminy,
  • paliwa na bazie ropopochonych.
 od -40 do 110°C ( krótkotrwale +130°C ).

ACM - Kauczuk akrylowy

 

Jest to polimer etylu lub butylu z niewielką zawartością monomeru zdolnego do sieciowania. Kauczuk akrylowy w porównaniu z kauczukiem akrylonitrylowym wykazuje lepszą odporność na ciepłe powietrze, tlen, ozon oraz oleje. Nie jest wrażliwy na siarkę i chlor, a więc może być stosowany do pracy w olejach i smarach zawierające dodatki uszlachetniające. Elastomer akrylowy charakteryzuje się dużym odkształceniem trwałym przy ściskaniu i mniejszą wytrzymałością na zerwanie w porównaniu z elastomerem nitrylowym.

 

 

Dobra wytrzymałość Brak wytrzymałości Temperaturowy zakres pracy
  • oleje mineralne (oleje silnikowe, oleje transmisyjne, oleje ATF) również z dodatkami,
  • warunkowo odporny na wodę.
  • trudnopalne ciecze hydrauliczne oparte na poliestrach, węglowodorach - HSD i mieszaninach glikolu z wodą HSC,
  • płyny hamulcowe na bazie glikoli,
  • węglowodoryaromatyczne i chlorowane,
  • parę wodn, kwasy, zasady.

-25°C do +150°C (krótkotrwale do 170°C).

 

 

SBR - Kauczuk butadienowo-styrenowy

 

Kauczuk butadienowo-styrenowy jest kopolimerem butadienu i styrenu. Własności elastyczne wulkanizatów butadienowe-styrenowych nie są gorsze od własności elastycznych wulkanizatów kauczuku naturalnego. Wulkanizaty SBR wykazują jednak większą odporność na działanie: ozonu, czynników atmosferycznych, podwyższonej temperatury, są również odporne na ścieranie. Guma SBR jest stosowana głównie do produkcji opon samochodowych, spodów obuwia oraz do wyrobów narażonych na ścieranie.

 

 

Dobra wytrzymałość Brak wytrzymałości Temperaturowy zakres pracy
  • kwasy organiczne i nieorganiczne,
  • zasady,
  • alkohole i wodę,
  • płyny hamulcowe na bazie glikoli.
  • oleje i smary mineralne oraz benzynę,
  • węglowodory alifatyczne i aromatyczne chlorowane.

od -50 do +100°C.

 

ECO - Kauczuk epichloryhydrynowy

 

Kauczuki epichlorohydrynowe, są polimerami lub kopolimerami epichlorochydryny i tlenku etylenu. Wulkanizaty wykazują odporność na ozon oraz odporność atmosferyczną.

 

 

Dobra wytrzymałość Brak wytrzymałości Temperaturowy zakres pracy
  • oleje i smary mineralne,
  • oleje roślinne i zwierzęce,
  • węglowodory alifatyczne.
  • węglowodory aromatyczne i chlorowane,
  • trudnopalne ciecze hydrauliczne typu HSD.

od -40 do +140°C.

 

VMQ - Kauczuk silikonowy

 

Kauczuki silikonowe są to wielocząsteczkowe polimery organosloksanowe, charakteryzujące się bardzo dobrą odpornością na wysokie i niskie temperatury. Wykazują one także dobre własności dielektryczne, niewielkie odkształcenie trwałe przy ściskaniu, bardzo dobrą odporność na tlen i ozon. W stosunku do innych elastomerów w temperaturze pokojowej charakteryzują się większą przepuszczalnością gazów, są niepalne. 

 

 

Dobra wytrzymałość Brak wytrzymałości Temperaturowy zakres pracy
  • oleje i smary mineralne,
  • rozcieńczone roztwory soli,
  • alkohole,
  • wodę do 100°C,
  • warunkowo odporne na niepalne ciecze hydrauliczne HSD.
  • stężone kwasy i zasady,
  • estry i etery,
  • węglowodory alifatyczne i aromatyczne,
  • parę wodną powyżej 100°C.

od-60 do +200°C, krótkotrwale do 230°C. 

 

FVMQ - Kauczuk fluorosilikonowy

 

Kauczuki fluorosilikonowe są fluorowanymi kauczukami metylo-sylikonowymi. W stosunku do wulkanizatów silikonowych posiadają lepsze własności fizyko-mechaniczne, większą odporność na rozdzieranie, mniejsze odkształcenie trwałe przy ściskaniu, są bardziej odporne na działanie materiałów pędnych, olejów mineralnych i syntetycznych oraz smarów. Elastomery fluorosilikonowe są odporne na czynniki atmosferyczne, ozon, promieniowanie ultrafioletowe.

 

 

                    Dobra wytrzymałość

Brak wytrzymałości Temperaturowy zakres pracy
  • oleje i smary mineralne,
  • rozcieńczone roztwory soli,
  • alkohole,
  • wodę do 100°C,
  • warunkowo odporne na niepalne ciecze hydrauliczne HSD.
  • stężone kwasy i zasady,
  • estry i etery,
  • węglowodory alifatyczne i aromatyczne,
  • parę wodną powyżej 100°C.

od -80°C do +175°C, krótkotrwale do +200°C

 

FKM - Kauczuk fluorowy

 

Jest to polimer monomerów zawierających fluor, głównie fluorku winilidenu i sześciofluoropropylenu lub fluorku winilidenu i trójchloroetylenu. Zawartość fluoru zapewnia niepalność. Wulkanizaty kauczuku fluorowego odznaczają się szczególną odpornością cieplną i chemiczną. Odporny jest na ozon, promieniowanie ultrafioletowe, agresywne związki chemiczne, oleje i paliwa. Elastomery fluorowe wykazują niewielką przepuszczalność gazów i minimalny spadek wagi w warunkach pracy w próżni.

 

 

Dobra wytrzymałość Brak wytrzymałości Temperaturowy zakres pracy
  • oleje i smary mineralne również z dodatkami uszlachetniającymi,
  • węglowodory aromatyczne i alifatyczne,
  • trudnopalne ciecze hydrauliczne na bazie fosforoestrów i węglowodorów chlorowanych (HSC),
  • oleje syntetyczne do silników lotniczych.
  • stężone roztwory ługu sodowego i kwasów,
  • ketony,
  • estry,
  • etery małocząsteczkowe np. octan,
  • kwasy organiczne np. octowy i mrówkowy,
  • gorącą wodę,
  • parę wodną.

-20°C do +200 °C, krótkotrwale do 230°C.

 

NR/IR - Kauczuk naturalny

 

Jest wysokocząsteczkowym polimerem izoprenu. Wulkanizaty charakteryzują się dobrą wytrzymałością na zerwanie i rozdzieranie, elastycznością, jak też dobrą odpornością na niskie temperatury. NR posiada dobrą wytrzymałość i elastyczność bez napełniaczy. Guma na bazie kauczuku naturalnego ma zastosowanie przede wszystkim tam, gdzie wymagane jest tłumienie drgań. Ponadto guma ma wysoką odporność zmęczeniową w związku, z czym ma zastosowanie w zawieszeniach różnego rodzaju pojazdów oraz w odbojach. Kauczuk izoprenowy jest syntetycznym odpowiednikiem NR o zbliżonych do niego parametrach, ma jedynie nieco większą elastyczność.

 

 

Dobra wytrzymałość Brak wytrzymałości Temperaturowy zakres pracy
  • kwasy i ługi o niewielkim stężeniu,
  • wodę i alkohole o niezbyt wysokiej temperaturze,
  • płyny hamulcowe na bazie glikoli do temperatury 70°C.
  • węglowodory alifatyczne, aromatyczne i chlorowęglowodory,
  • oleje i smary mineralne,
  • paliwa silnikowe.

od -50 do +70°C. 

 

AEM - Kauczuk etylenowo-akrylowy

 

Kauczuk etylenowo-akrylowy jest jednym z nowszych elastomerów o znacznej odporności cieplnej i umiarkowanej odporności na oleje. Kauczuk ten jest termopolimerem etylenu, akrylanu, metylu i termonomeru zawierająca grupę karboksylową umożliwiającą jego sieciowanie. Obecność tych trzech grup w kauczuku nadaje mu niezwykłe właściwości. Jego odporność na oleje i temperatury można porównać z kauczukiem akrylowym, jednak w stosunku do niego posiada znacznie lepsze własności fizyko-mechaniczne. Jego własności fizyko-mechaniczne znajdują się pomiędzy kauczukiem akrylowym ACM a kauczukiem fluorowym FPM /FKM. 

 

 

Dobra wytrzymałość Brak wytrzymałości Temperaturowy zakres pracy
  • wodę do 100°C,
  • roztwory kwasów i zasad,
  • glikole,
  • oleje pochodzenia roślinnego,
  • oleje silnikowe,
  • oleje hydrauliczne typu AFT,
  • smary na bazie węglowodorów alifatycznych.

Średnio odporne:

  • alkohole,
  • ciecze chłodzące,
  • naftę.
  • węglowodory aromatyczne,
  • chlorowane węglowodory,
  • płyny hamulcowe,
  • benzynę o wysokiej zawartości węglowodorów aromatycznych,
  • estry i ketony.

od -25 do +170°C. Krótkotrwale w powietrzu może być stosowana do 200°C. 

 

TPE - Kauczuk termoplastyczny

 

TPE sieciują fizycznie w przeciwieństwie do kauczuku ulegających nieodwracalnemu sieciowaniu chemicznemu. Są to układy dwufazowe: jako polimery blokowe, polimery szczepione lub kopolimery złożone z 2 niemieszanych wzajemnie składników zwane faza twardą oraz fazą miękką. Części twarde są tak ułożone, że powstaje rodzaj struktury krystalicznej, która jest połączona z częściami miękkimi. W ten sposób powstaje struktura pseudo-usieciowana. TPE można przetwarzać powyżej charakterystycznej temperatury przemiany jak termoplasty, co jest korzystniejsze niż metoda wulkanizacji.

 

 

Dobra wytrzymałość Brak wytrzymałości Temperaturowy zakres pracy
  • wodę do 100°C,
  • roztwory kwasów i zasad,
  • ketony,
  • alkohole,
  • ciecze chłodzące,
  • niepolerne rozpuszczalniki,
  • paliwa,
  • oleje.

od -40 do 120°C


Wadami są: większe pełzanie pod obciążeniem, stosunkowo mała wytrzymałość na zerwanie, dość duża twardość i znaczna zależność właściwości od temperatury. Kauczuk termoplastyczny poliolefinowy TPE-O (YEPDM) posiada własności porównywalne z EPDM, co do odporności chemicznej. Temperatura pracy do +120°C. W przypadku elastomeru TPE-S (YSBR), twardą fazą jest styren, a miękką butadien. Własności są porównywalne do SBR, twardość zależy od składu styrenu w stosunku do butadienu. Spadek wytrzymałości na rozciąganie występuje powyżej +60°C, odporność na niskie temperatury do -40°C. Dobra odporność chemiczna na wodę, rozcieńczone kwasy i zasady, alkohole i ketony. YSBR jest nieodporny na niepolerne rozpuszczalniki, paliwa i oleje. 

TPE-E (YBBO) kauczuk termoplastyczny na bazie poliestru charakteryzuje się:

  • Wysoką wytrzymałością na rozciąganie-może być stosowany zamiast tkanino-gumy,
  • Wysokim modułem sprężystości,
  • Dobrym wydłużeniem względnym,
  • Wyjątkową odpornością na rozpuszczalniki,
  • Odpornością na kwasy utleniające, węglowodory alifatyczne, roztwory zasad, smary i oleje,
  • Silnie utleniające kwasy powodują pęcznienie. 

CSM - Kauczuk Chlorosulfonowany PE

 

Polietylen chlorosulfonowany Hypalon, wprowadzony przez firmę Du Pont w 1952 roku, jest elastomerem używanym w szerokim zakresie dzięki wielu następującym własnościom:

  • Dobre zachowanie w szerokim zakresie temperatur od -40+135°C,
  • Bardzo dobre własności mechaniczne,
  • Bardzo dobra odporność ozonowa i na warunki atmosferyczne,
  • Dobra odporność chemiczna szczególnie na czynniki utleniające i korodujące,
  • Niska przepuszczalność wilgoci i pary,
  • Bardzo dobra odporność płomieniowa,
  • Dobre własności dielektryczne.

 

Zastosowania Mieszanki na bazie elastomerów CSM są stosowane głównie w sektorach produkcyjnych takich jak motoryzacja, elektrotechnika, budownictwo i kable. Do najbardziej typowych wyrobów należą:

  • Węże do transportu agresywnych chemikalii nieorganicznych,
  • Otuliny izolacyjne,
  • Membrany nieprzepuszczalne do wykładania zbiorników i pokrywania dachów,
  • Taśmy przenośnikowe do minerałów,
  • Wytłaczane uszczelki profilowe dla budownictwa (trwałość kolorów w czasie),
  • Tkaniny gumowane,
  • Wyroby dla przemysłu spożywczego.

PVC lub PCW - Polichlorek winylu


Polichlorek winylu, polichloreketenylu , polichloroeten (PCW,PVC) - tworzywo sztuczne otrzymywane w wyniku polimeryzacji monomeru - chlorku winylu; chlorku etenylu; chloroetenu. Posiada właściwości termoplastyczne, dużą wytrzymałość mechaniczną, odporność na działanie wielu rozpuszczalników.

Polichlorek winylu jest obecnie używany w miejscu innych elastomerów ze względu na dobre własności fizyczne i chemiczne. 

Wykonane są: mieszki, kołnierze, osłony, tuleje, nakładki, koszulki i przewody powietrzne.

PP - Polopropylen

 

Polipropylen jest to polimer z grupy poliolefin, który zbudowany jest z merów o wzorze: -[-CH2CH(CH3)-]-. Otrzymuje się go w wyniku niskociśnieniowej polimeryzacji propylenu.

Polipropylen PP jest węglowodorowym polimerem termoplastycznym, tzn. daje się wprowadzić w stan ciekły pod wpływem zwiększenia temperatury, oraz z powrotem zestalić po jej obniżeniu bez zmian własności chemicznych. Jest tworzywem o najmniejszej gęstości spośród stosowanych szeroko polimerów. Wykazuje on dużą odporność chemiczną, zwłaszcza w temperaturze pokojowej, w której jest prawie całkowicie odporny na działanie kwasów, zasad i soli oraz rozpuszczalników organicznych. Jedynie silne utleniacze, jak dymiący kwas siarkowy lub azotowy, zasady bielące oraz ciecze niepolarne (benzen, czterochlorek węgla, chlorek metylu) atakują go w tej temperaturze.

W podwyższonych temperaturach PP rozpuszcza się w węglowodorach aromatycznych (np. benzen), estrach i ketonach. Charakteryzuje się dobrą przepuszczalnością powietrza oraz niewielką przepuszczalnością pary. Jest materiałem obojętnym fizjologicznie oraz łatwym do przetwórstwa, ale należy unikać przekroczenia temperatury 270 °C, ponieważ powyżej następuje szybki proces degradacji (rozpadania się cząstek) polimeru.

PP jest materiałem palnym, bezbarwnym, bezwonnym i niewrażliwym na działanie wody (absorpcja wody wynosi od 0,01 do 0,03 %). Jest on materiałem masowego użytku i dość dobrym materiałem konstrukcyjnym, zwłaszcza z dodatkiem napełniaczy włóknistych. W tym przypadku na ogół niektóre właściwości uzyskanego materiału ulegają poprawie w stosunku do czystego PP.

Jego kompozyty przetwarza się głównie metodami wtryskiwania, wytłaczania, wytłaczania z rozdmuchiwaniem i formowania próżniowego. Elementy i wytwory z tego tworzywa można spawać i zgrzewać oraz metalizować i drukować.

PP i jego kompozyty, podobnie jak inne tworzywa wielkocząsteczkowe, wykazują również wady. Ważniejsze z nich to niezadowalające niektóre własności w porównaniu z materiałami metalowymi, a zwłaszcza zbyt mała temperatura użytkowania.

Wytwory z PP mogą być użytkowane w temperaturze –5 do +100 °C. Kopolimery propylenowo-etylenowe mogą pracować w niższych temperaturach. Ponadto PP jest mało odporny na działanie tlenu (konieczność stosowania przeciwutleniaczy) oraz promieniowania ultrafioletowego (konieczność stosowania stabilizatorów).

Polipropylen jest polimerem odpornym na gorącą wodę i detergenty. Toleruje wrzącą wodę w krótkich okresach czasu do 120°C stosuje się w pompach, samochodach i sprzęcie gospodarstwa domowego.

PA - Poliamid

 

Dla wszystkich poliamidów charakterystyczna jest grupa amidowa, która jest wbudowana w monomery o różnej strukturze. Dla poliamidów: PA6-X=5, PA11-X=10, PA12-X=11. 

Poliamid przewyższa inne polimery następującymi własnościami:

  • Wysoką wytrzymałością,
  • Odpornością na ścieranie,
  • Zdolnością do pracy na sucho,
  • Wysoka odpornością na starzenie.


Górna temperatura pracy wynosi od 120 do 140°C.

Ww. własności czynią ten materiał wyjątkowo przydatny na elementy konstrukcyjne np: pierścienie prowadzące do cylindrów hydraulicznych i pneumatycznych, pierścienie oporowe do uszczelnień itd. W celu zwiększenia odporności mechanicznej tworzywa na obciążenia udarowe, strukturę poliamidów wzmacnia się włóknem szklanym lub innymi wypełniaczami. Wadą tworzyw poliamidowych jest niska stabilność temperaturowa oraz duża nasiąkliwość, głównie substancji na bazie roztworów wodnych.

POM

 

Jest to termoplast częściowo krystaliczny, otrzymywany z formaldechydu przez homopolimeryzację, POM-H lub kopolimeryzację POM-R. Kopolimery w przeciwieństwie do homopolimerów są odporne na alkalia i bardzo odporne na wodę. POM niewzmocniony należy do najsztywniejszych i najmocniejszych tworzyw termoplastycznych i ma bardzo dobrą trwałość kształtu. Sztywnieje poniżej temperatury -40°C i może być stosowany krótkotrwale do +150°C, a długotrwale do 110°C. 

Dzięki dużej twardości powierzchniowej i małej ścieralności POM charakteryzuje się dobrym poślizgiem, w i dobrą odpornością na zużycie. Nie rozpuszczają się i nie pęcznieją we wszystkich stosowanych rozpuszczalnikach, w paliwach i olejach mineralnych. Niska absorpcja wody, jest szczególnie ważna ze względu na lepsza stabilność wymiarowa w środowisku wodnym. Żywice acetanowe nie są odporne na kwasy oraz ultrafiolet. Dzięki swojej sztywności oraz twardości jak również odporności na ścieranie, może w wielu przypadkach zastąpić części odlewane z brązu i aluminium. Mają głównie zastosowanie w tworzywowych elementach prowadzących, wchodzących w skład zestawów uszczelniająco-prowadzących na tłok i tłoczysko w siłownikach hydraulicznych i pneumatycznych.